Konşimento Nedir? Türleri, Numarası ve Örneği

Konşimento (İngilizce Bill of Lading, kısaca B/L), denizyolu taşımacılığında taşıyıcının yükü teslim aldığını gösteren ve malın mülkiyetini temsil eden taşıma belgesidir. Konşimentoyu taşıyıcı (armatör) veya acentesi, göndericinin ilettiği konşimento talimatına göre düzenler. Belge aynı anda üç işlev görür: yük makbuzu, taşıma sözleşmesinin kanıtı ve kıymetli evrak (mülkiyet belgesi).

Konşimento Ne Demek?

Kelime İtalyanca conoscimento kökeninden gelir ve Türkçeye "konşimento" olarak yerleşmiştir. Uygulamada "konişmento" veya "konsimento" yazımlarına da rastlanır; hepsi aynı belgeyi anlatır. İngilizce karşılığı olan bill of lading, kelime anlamıyla "yükleme senedi" demektir ve dış ticarette çoğunlukla B/L kısaltmasıyla geçer.

Varış limanında malı teslim alma hakkı konşimentoya bağlıdır. Bu nedenle belge ihracatçı, ithalatçı ve banka için temel bir ticaret evrakıdır. Karayolunda karşılığı CMR belgesi, havayolunda ise Air Waybill'dir (AWB). Ancak CMR ve AWB kural olarak kıymetli evrak değildir; mülkiyeti temsil etme özelliği konşimentoyu bu belgelerden ayırır.

Deniz Konşimentosu Nedir?

"Deniz konşimentosu" ifadesi, belgenin denizyolu taşımasına ait olduğunu vurgulamak için kullanılır; anlam olarak konşimento ile aynıdır. İngilizcede ocean bill of lading veya marine bill of lading olarak da geçer. Birden fazla taşıma türünü kapsayan sevkiyatlarda ise "multimodal" veya "combined transport" B/L düzenlenebilir.

Konşimentonun 3 Temel İşlevi

1. Yük Makbuzu (Receipt of Goods)

Taşıyıcının, belgede yazılı malları teslim aldığını veya gemiye yüklediğini onaylar. Koli adedi, ağırlık, görünür durum ve yükleme tarihi kayıt altına alınır. Taşıyıcının varışta teslim etmesi gereken yük, bu makbuzda yazılan yüktür.

2. Taşıma Sözleşmesinin Kanıtı

Taşıyıcı ile gönderen arasındaki taşıma sözleşmesini kanıtlar. Taşıma koşulları (genellikle belgenin arka yüzünde veya taşıyıcının standart şartlarında), navlun ödeme şekli ve tarafların sorumlulukları konşimentoya dayanır. Sözleşme teknik olarak rezervasyon (booking) aşamasında kurulur; konşimento onun yazılı delilidir.

3. Mülkiyet Belgesi (Kıymetli Evrak / Document of Title)

Emre yazılı konşimento ciro yoluyla el değiştirebilir. Varış limanında malı teslim alabilmek için orijinal konşimentonun ibrazı gerekir. Bu özellik konşimentoyu bir ticaret finansmanı aracına dönüştürür: belgeyi elinde tutan, malın üzerindeki tasarruf hakkını da elinde tutar. Akreditif ve vesaik mukabili ödemelerin işleyişi bu ilkeye dayanır.

Konşimentoyu Kim Hazırlar, Kim Düzenler?

Konşimentoyu taşıyıcı (armatör) veya onun acentesi düzenler ve imzalar. Ancak belgedeki bilgilerin büyük kısmı göndericiden gelir: gönderici (veya onun adına çalışan freight forwarder) taşıyıcıya konşimento talimatı iletir, taşıyıcı bu talimata göre taslak konşimento hazırlar. Kısaca içeriği gönderici belirler, belgeyi taşıyıcı üretir.

Konsolidasyon yapılan sevkiyatlarda ikinci bir katman oluşur: freight forwarder veya NVOCC, gerçek göndericiye kendi adına bir House B/L düzenler. Bu durumda gönderici, forwarder'ın düzenlediği belgeyi elinde tutar; armatörün belgesi ise forwarder adına düzenlenir.

Konşimento Talimatı (Shipping Instruction) Nedir?

Konşimento talimatı (Shipping Instruction, kısaca SI), göndericinin taşıyıcıya "konşimentoyu şu bilgilerle düzenle" dediği belgedir. Konşimentonun kendisi değil, onun hazırlanmasını sağlayan girdidir. Çoğu armatör talimatı kendi online portalı, e-posta formu veya EDI üzerinden kabul eder ve belirli bir son tarih (SI cut-off) uygular; bu tarihin kaçırılması yükün gemiden kalmasına veya ek ücrete yol açabilir.

Bir konşimento talimatında genellikle şu bilgiler yer alır:

• Rezervasyon (booking) numarası
• Shipper, consignee ve notify party'nin unvanları ve açık adresleri
• Yükleme ve boşaltma limanları, varsa nihai teslim yeri
• Konteyner numaraları, mühür numaraları ve konteyner tipleri
• Malın tanımı, koli adedi ve ambalaj cinsi, GTİP (HS kodu) bilgisi
• Brüt ağırlık ve hacim (CBM)
• Navlunun ödeme şekli: Prepaid (peşin) veya Collect (varışta ödemeli)
• İstenen konşimento türü: orijinal (kaç nüsha), telex release veya seaway bill
• Akreditifli işlemlerde akreditifte istenen özel ibareler

Talimattaki bir hata doğrudan konşimentoya taşınır. Konşimento basıldıktan sonra yapılan düzeltmeler (amendment) genellikle ücretlidir ve zaman alır. Bu nedenle talimat gönderilmeden önce proforma, fatura, çeki listesi ve varsa akreditif metniyle karşılaştırılmalıdır.

Konşimentoda Bulunması Gereken Bilgiler

Hangi taşıyıcı düzenlerse düzenlesin, bir konşimentonun temel alanları aynıdır. Aşağıdaki tablo, belgede göreceğiniz alanları ve ne anlama geldiklerini özetler:

Konşimentoda Consignee Ne Demek?

Consignee, konşimentoda malı varış noktasında teslim almaya yetkili tarafı gösteren alandır; Türkçede "alıcı" veya "gönderilen" olarak karşılanır. Bu alana ne yazıldığı, belgenin türünü de belirler:

• Belirli bir firma adı: Nama yazılı konşimento oluşur; mal yalnızca o firmaya teslim edilir.
• "To Order" veya "To Order of Shipper": Emre yazılı konşimento oluşur; belge ciro yoluyla devredilebilir.
• "To Order of [banka adı]": Akreditifli işlemlerde sık görülür; malın üzerindeki kontrol, banka belgeyi ciro edene kadar bankadadır.

Consignee ile notify party sık karıştırılır. Notify party yalnızca bilgilendirilen taraftır; malı teslim alma hakkı kendiliğinden doğmaz.

Konşimento Numarası Nedir, Nerede Yazar?

Konşimento numarası (B/L Number), taşıyıcının her konşimentoya verdiği benzersiz referans numarasıdır. Yükün takip süreci bu numara üzerinden yürür: gemi hareketi, varış ihbarı, ordino düzenlenmesi ve gümrük beyannamesindeki taşıma belgesi bilgisi bu numaraya bağlanır.

Numara belgenin genellikle sağ üst köşesinde, "B/L No.", "Bill of Lading No." veya "Document No." etiketiyle bulunur. Formatı taşıyıcıdan taşıyıcıya değişir; çoğu armatör, firma kısaltmasıyla başlayan harf-rakam birleşimi kullanır. Konşimentonun kendisi henüz elinize ulaşmadıysa, numarayı taslak konşimentoda (draft B/L), varış ihbarında (arrival notice) veya forwarder'ınızın yükleme bildiriminde de bulabilirsiniz.

Konşimento Numarası ile Sorgulama Nasıl Yapılır?

1. Konşimentonun üst kısmındaki taşıyıcı adını ve B/L numarasını tespit edin.
2. Taşıyıcının resmi web sitesindeki takip (tracking) ekranını açın.
3. Sorgu tipini "B/L No." olarak seçip numarayı girin. Konşimento numarası yoksa konteyner numarasıyla (4 harf + 7 rakam) da sorgulama yapılabilir.
4. Ekranda konteynerin yüklenme, aktarma ve varış hareketleri ile tahmini varış tarihi görünür.

Ara konşimento kullanılan sevkiyatlarda iki ayrı numara olur: biri taşıyıcının (Master), diğeri forwarder'ın (House). Armatör sitesinde yalnızca Master B/L numarası veya konteyner numarası sonuç verir; House B/L numarasıyla takip için forwarder'ınızın sistemine bakmanız gerekir. Hangi numarayı kullanacağınızdan emin değilseniz forwarder'ınıza sorun.

Konşimento Çeşitleri ve Türleri

Konşimento türleri; alıcının nasıl belirlendiğine, yükleme durumuna, belgedeki şerhlere, düzenleyen tarafa ve teslim şekline göre gruplanır.

Alıcıya Göre: Nama, Emre ve Hamiline Yazılı Konşimento

• Nama yazılı konşimento (Straight B/L): Consignee alanına belirli bir kişi veya firma yazılır. Ciro yoluyla devredilemez, malı yalnızca adı yazılı alıcı teslim alabilir. Peşin ödemeli veya birbirine güvenen taraflar arasındaki işlemlerde kullanılır.
• Emre yazılı konşimento (Order / To Order B/L): "To Order", "To Order of Shipper" veya bir bankanın emrine yazılır. Ciro yoluyla devredilebilir; bu yüzden akreditifli ve vesaik mukabili işlemlerde yaygın olarak tercih edilir.
• Hamiline yazılı konşimento (Bearer B/L): Belgeyi elinde bulunduran malı teslim alabilir. Kaybolma veya çalınma riski yüksek olduğundan uygulamada nadir görülür.

Yükleme Durumuna Göre: Shipped on Board ve Received for Shipment

• Yüklendi konşimentosu (Shipped on Board B/L): Yük gemiye fiilen yüklendikten sonra düzenlenir ve yükleme tarihini taşır. Akreditifli işlemlerde bankalar genellikle bu ibareyi arar.
• Teslim alındı konşimentosu (Received for Shipment B/L): Yük terminale veya taşıyıcıya teslim edildiğinde, gemiye yüklenmeden önce düzenlenir. Yükleme gerçekleştiğinde üzerine tarihli bir "on board" kaydı (on board notation) düşülerek yüklendi konşimentosu hükmüne getirilebilir.

Şerhe Göre: Temiz ve Kirli (Şerhli) Konşimento

• Temiz konşimento (Clean B/L): Yükün veya ambalajın kusurlu olduğuna dair bir kayıt içermez. Akreditifli işlemlerde bankalar kural olarak temiz konşimento ister.
• Kirli / şerhli konşimento (Claused / Dirty B/L): Taşıyıcı, teslim aldığı yükte gördüğü hasar, eksiklik veya ambalaj sorununu belgeye şerh olarak düşer ("2 koli yırtık" gibi). Bu tür bir şerh, akreditifte belgelerin reddine neden olabilir.

Düzenleyene Göre: Master B/L ve House B/L (Ara Konşimento)

Konsolidasyon yapılan sevkiyatlarda iki katmanlı belge düzeni vardır:

• Master B/L (MBL): Armatör tarafından, yükü toplayan forwarder veya NVOCC adına düzenlenir. Taşıyıcı ile forwarder arasındaki ilişkiyi gösterir.
• House B/L (HBL): Forwarder tarafından gerçek göndericiye düzenlenir. Gönderici ile forwarder arasındaki ilişkiyi gösterir.

Bu yapı özellikle LCL (parsiyel konteyner) sevkiyatlarında kullanılır: tek konteynerde birçok göndericinin yükü varsa, armatör tek bir Master B/L düzenler, forwarder ise her göndericiye ayrı bir House B/L verir.

Ara konşimento nedir? Türkiye'deki uygulamada "ara konşimento" ifadesi çoğunlukla forwarder'ın düzenlediği House B/L için kullanılır. Bazı kaynaklarda ise aynı yük için ilk konşimentonun geri alınıp farklı taraf bilgileriyle yeniden düzenlenen ikinci belge, yani switch B/L için de bu ifadeye rastlanır. Karşınızdaki tarafın hangisini kastettiğini teyit etmek yanlış anlaşılmayı önler.

Teslim Şekline Göre: Orijinal, Telex Release ve Seaway Bill

• Orijinal konşimento: Kâğıt üzerinde basılan ve varışta ibrazı gereken kıymetli evraktır.
• Telex release (surrender B/L): Gönderici, orijinal konşimentoları yükleme limanında taşıyıcıya iade eder; taşıyıcı da varış acentesine malın orijinal ibraz edilmeden serbest bırakılabileceğini bildirir. Kurye bekleme ihtiyacını ortadan kaldırır.
• Seaway bill (sea waybill): Baştan kıymetli evrak olarak düzenlenmez, ciro edilemez ve teslimat için ibraz gerekmez; alıcı kimliğini kanıtlayarak malı alır. Birbirine güvenen taraflar ve grup içi sevkiyatlar için uygundur, akreditifte genellikle tercih edilmez.

Konteyner Konşimentosu ve Through B/L

Konteyner konşimentosu, yükün konteyner içinde taşındığı sevkiyatlar için düzenlenen konşimentodur. Konteyner ve mühür numaraları belgede ayrıca yer alır. Yükün konteynere gönderici tarafından istiflendiği FCL sevkiyatlarda "Shipper's Load, Stow and Count" (SLAC) veya "Said to Contain" kaydı düşülür. Bu kayıt, taşıyıcının konteyner içeriğini saymadığını ve içerikle ilgili beyanın göndericiye ait olduğunu gösterir.

Through B/L (doğrudan konşimento) ise yükün birden fazla taşıyıcı veya taşıma türüyle taşındığı durumlarda, örneğin iç bölgedeki bir fabrikadan varış ülkesindeki bir depoya kadar olan yolculuğu tek belgeyle kapsar. Uygulamada multimodal veya combined transport B/L ile benzer amaçla kullanılır; taşıyıcının sorumluluğunun hangi aşamaları kapsadığı belgedeki şartlara göre değişir.

Orijinal Konşimento ve "3/3 Original" Ne Demek?

Orijinal konşimento genellikle üç orijinal nüshadan oluşan bir takım hâlinde basılır; belgede "Number of Original B/Ls: 3 (THREE)" gibi bir ifade yer alır. Ayrıca bilgi amaçlı, kıymetli evrak niteliği taşımayan "copy – non negotiable" nüshalar da verilebilir.

Akreditif metinlerinde sık görülen "full set" veya "3/3 original" ibaresi, basılan orijinal nüshaların tamamının bankaya sunulması gerektiği anlamına gelir. Bunun nedeni, orijinallerden biri ibraz edilerek mal teslim alındığında diğer nüshaların hükümsüz hâle gelmesidir. Nüshalardan biri bankanın kontrolü dışında kalırsa, malın bankanın haberi olmadan teslim alınma riski doğar.

Akreditifli bir işlemde bankalar konşimentoyu genellikle şu açılardan inceler: shipped on board ibaresi ve yükleme tarihi, temiz olma şartı, consignee ve notify party'nin akreditifle uyumu, yükleme ve boşaltma limanları, malın tanımı ve navlun ibaresinin (prepaid/collect) teslim şekliyle uyumu. Teslim şekillerinin navluna etkisi için Incoterms 2020 rehberimize bakabilirsiniz.

Konşimento ile Ordino Arasındaki Fark

İkisi sık karıştırılır ama farklı aşamalara aittir. Konşimento yükleme tarafında düzenlenir ve malın mülkiyetini temsil eder. Ordino (Delivery Order) ise varış limanında, taşıyıcının acentesi tarafından düzenlenir; limana veya terminale "bu yükü şu kişiye teslim edebilirsin" talimatı verir.

Kısacası konşimento malı temsil eder, ordino malın fiziksel teslimatının önünü açar. Ordino alınmadan konteyner limandan çekilemez ve gümrük işlemlerinin tamamlanması da tek başına yeterli değildir. Varış tarafındaki adımlar için ithalat gümrükleme süreci yazımıza göz atabilirsiniz.

Konşimento Nasıl Hazırlanır? Adım Adım

1. Gönderici veya forwarder, armatörden rezervasyon (booking) alır.
2. Yük konteynere yüklenir, konteyner mühürlenir ve limana teslim edilir.
3. Gönderici, taşıyıcıya konşimento talimatını (SI) son tarihten önce iletir.
4. Taşıyıcı veya acentesi taslak konşimento (draft B/L) hazırlar.
5. Gönderici taslağı fatura, çeki listesi ve varsa akreditifle karşılaştırır; onaylar veya düzeltme ister.
6. Yük gemiye yüklendikten ve navlun/yerel masraflar ödendikten sonra orijinal konşimento basılır ya da telex release/seaway bill talimatı işlenir.
7. Orijinal nüshalar ihracatçıya teslim edilir; akreditifli işlemde bankaya, diğer durumlarda alıcıya kuryeyle gönderilir.

Sık Yapılan Hatalar

• Consignee ve notify party bilgilerinin akreditif veya satış sözleşmesiyle uyuşmaması
• Konteyner veya mühür numarasında rakam hatası
• Faturadaki ağırlık, koli adedi veya mal tanımıyla çelişen bilgiler
• Teslim şekliyle uyumsuz navlun ibaresi (örneğin FOB satışta "Freight Prepaid")
• SI son tarihinin kaçırılması ve yükün bir sonraki gemiye kalması
• Orijinal nüshaların takım hâlinde değil, eksik gönderilmesi

Konşimento Örneği

Aşağıdaki tablo, alanların nasıl doldurulduğunu göstermek için hazırlanmış tamamen hayali bir konşimento örneğidir. Firma, gemi ve numaralar gerçek değildir.

Bu örnekte consignee bir bankanın emrine yazıldığı için belge emre yazılıdır ve akreditifli bir satışa uygundur. Navlun "prepaid" olduğundan satış şekli CFR veya CIF gibi navlunun satıcıya ait olduğu bir teslim şekli olmalıdır. Alıcı, bankadan cirolu orijinalleri aldıktan sonra Hamburg'daki taşıyıcı acentesine ibraz ederek ordino alır.

Denizyolu Sevkiyatınızda Konşimento Süreci

KEY Forwarding, 2005'ten beri İstanbul'dan denizyolu taşımacılığı ve gümrükleme hizmetleri veriyor. Konşimento talimatının hazırlanması, taslak kontrolü, orijinal veya telex release sürecinin takibi ve varışta ordino aşaması için ekibimizden destek alabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Konşimento nedir?

Konşimento (Bill of Lading), denizyolu taşımacılığında taşıyıcının yükü teslim aldığını gösteren, taşıma sözleşmesini kanıtlayan ve emre yazılı olduğunda malın mülkiyetini temsil eden taşıma belgesidir.

Konşimentoyu kim düzenler ve kim hazırlar?

Konşimentoyu taşıyıcı veya onun acentesi düzenler ve imzalar. Belgedeki bilgiler göndericinin verdiği konşimento talimatına dayanır. Konsolidasyonlu sevkiyatlarda House B/L'yi ise freight forwarder düzenler.

Konşimento numarası nerede yazar?

Konşimento numarası belgenin genellikle sağ üst köşesinde, "B/L No." veya "Document No." etiketiyle yer alır. Taslak konşimentoda ve varış ihbarında da aynı numara bulunur.

Konşimento numarası ile nasıl sorgulama yapılır?

Taşıyıcının resmi web sitesindeki takip ekranına B/L numarası veya konteyner numarası girilerek yükün hareketleri görülebilir. House B/L numarasıyla takip için forwarder'ınızın sistemini kullanmanız gerekir.

Konşimentoda consignee ne demek?

Consignee, malı varış noktasında teslim almaya yetkili taraftır. Bu alana belirli bir firma yazılırsa belge nama yazılı olur; "To Order" yazılırsa konşimento ciro yoluyla devredilebilir.

Ordino ile konşimento arasındaki fark nedir?

Konşimento yükleme tarafında düzenlenir ve malı temsil eder. Ordino ise varış limanında taşıyıcının acentesi tarafından, orijinal konşimento veya telex release karşılığında düzenlenir ve yükün limandan çekilmesini sağlar.

Orijinal konşimento kaybolursa ne olur?

Taşıyıcı genellikle malı orijinal ibraz edilmeden, banka teminatlı bir tazmin taahhütnamesi (Letter of Indemnity) karşılığında teslim eder. Süreç zaman alır ve maliyetlidir; bu nedenle orijinal nüshalar güvenli şekilde gönderilmeli ve saklanmalıdır.