Gümrük vergisi, ithal edilen malın gümrük kıymeti (mal bedeli + varış noktasına kadar navlun + sigorta, yani CIF esası) ile o malın GTİP koduna ait vergi oranının çarpılmasıyla hesaplanır. Ardından varsa İlave Gümrük Vergisi (İGV) ve ÖTV eklenir; en son KDV, kıymet ile bu vergilerin toplamı üzerinden genel oranda %20 (bazı mallarda indirimli oranlarla) hesaplanır. Oranlar GTİP'e, menşe ülkeye ve ticaret anlaşmalarına göre değişir; bu nedenle her hesaplamada güncel tarife kontrol edilmelidir.
Bu rehberde ithalatta vergi hesaplamasının mantığını, hesaplama sırasını ve tamamen varsayımsal rakamlarla çözülmüş bir örneği adım adım bulacaksınız. Sürecin tamamını görmek isterseniz ithalat gümrükleme süreci yazımıza da göz atabilirsiniz.
İthalatta Hangi Vergiler Ödenir?
Türkiye'ye ithal edilen bir mal için tek bir vergi değil, birbirinin üzerine eklenen bir vergi zinciri söz konusudur. Her kalem her mal için uygulanmaz; hangisinin uygulanacağını GTİP ve menşe belirler.
| Vergi / Yük | Ne Zaman Uygulanır? | Matrahı (Genel Mantık) |
|---|---|---|
| Gümrük Vergisi (GV) | Tarife cetvelinde GTİP için oran öngörülmüşse | Gümrük kıymeti (CIF) |
| İlave Gümrük Vergisi (İGV) | İlgili kararda GTİP ve menşe için listelenmişse | Genellikle gümrük kıymeti |
| Ticaret politikası önlemleri | Damping, sübvansiyon veya korunma önlemi kapsamındaki mallarda | Önleme göre değişir (oransal veya birim başına) |
| Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) | ÖTV listelerindeki mallarda (taşıtlar, akaryakıt, alkol, tütün, bazı dayanıklı tüketim malları vb.) | Nispi veya maktu; nispi ise kıymet + gümrük vergileri |
| Katma Değer Vergisi (KDV) | Kural olarak tüm ithalatta | Kıymet + ithalatta ödenen vergiler + tescile kadarki diğer giderler |
Bunlara ek olarak beyanname için damga vergisi gibi küçük tutarlı kalemler ile liman, antrepo, ardiye ve gümrük müşaviri hizmet bedeli gibi vergi niteliği taşımayan masraflar da maliyete eklenir.
Adım 1: GTİP Kodunu ve Tarife Cetvelini Doğru Okuyun
Her hesaplamanın başlangıç noktası GTİP'tir (Gümrük Tarife İstatistik Pozisyonu). GTİP, uluslararası Armonize Sistem'in (HS) 6 haneli koduna dayanır; Türkiye'de AB Kombine Nomanklatürü ile uyumlu 8 hane ve ulusal alt ayrımlarla birlikte 12 haneli olarak kullanılır. Bu kodlar ve her koda ait vergi oranları Türk Gümrük Tarife Cetveli (TGTC) içinde yer alır.
Doğru GTİP için dikkat edilmesi gerekenler:
- Malın ticari adına değil; malzemesine, işlevine ve işlenme derecesine bakılır.
- Fasıl ve pozisyon notları ile Armonize Sistem'in genel yorum kuralları belirleyicidir.
- Tedarikçinin faturasındaki HS kodu yalnızca ilk 6 hanede yol gösterir; Türkiye'deki 12 haneli karşılığı ayrıca belirlenmelidir.
- Sınıflandırmadan emin olunamıyorsa Ticaret Bakanlığı'ndan Bağlayıcı Tarife Bilgisi (BTB) talep edilebilir.
Yanlış GTİP, yalnızca vergi oranını değil; İGV, ÖTV, gözetim ve ürün güvenliği denetimi gibi tüm yükümlülükleri değiştirir. Bu yüzden sınıflandırma, hesaplamanın en kritik adımıdır.
Adım 2: Gümrük Kıymetini (CIF Esası) Belirleyin
Türkiye'de ithalatta vergiler, malın Türkiye gümrük bölgesine giriş yerine kadar oluşan değeri üzerinden hesaplanır. Pratikte bu, CIF esası anlamına gelir:
Gümrük Kıymeti = Mal Bedeli + Navlun (giriş yerine kadar) + Sigorta
Satış hangi teslim şekliyle yapılmış olursa olsun, kıymet bu seviyeye tamamlanır. Örneğin:
| Teslim Şekli | Faturaya Eklenmesi Gerekenler |
|---|---|
| EXW | Satıcı deposundan yükleme limanına kadar iç taşıma, ana navlun, sigorta |
| FCA / FOB | Ana navlun ve sigorta |
| CFR / CPT | Sigorta |
| CIF / CIP | Genellikle ek gerekmez (giriş yerine kadar olan kısım için) |
| DAP / DDP | Giriş yerinden sonraki iç taşıma ve Türkiye'deki vergiler kıymetten düşülebilir; belgelendirilmesi gerekir |
Teslim şekillerinin ayrıntıları için Incoterms 2020 rehberimize bakabilirsiniz. Navlun tutarı konşimento, CMR veya taşıma faturasıyla belgelenir; deniz yüklerinde konşimento bu açıdan temel belgedir.
Kıymete ayrıca, faturaya yansımamış ancak alıcı tarafından ödenen bazı unsurlar da eklenebilir: alıcının üstlendiği komisyonlar, ambalaj giderleri, satış şartı olarak ödenen lisans bedelleri ve alıcının ücretsiz sağladığı kalıp veya malzemeler bunlara örnektir. Döviz cinsinden tutarlar, Türk lirasına mevzuatta öngörülen tarihe ait Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası kuru üzerinden çevrilir.
Adım 3: Gümrük Vergisini Hesaplayın
Gümrük vergisi her GTİP için ayrı belirlenmiş bir orandır ve çoğunlukla kıymet üzerinden yüzde olarak (ad valorem) uygulanır. Bazı tarım ürünlerinde birim başına (maktu) ya da karma vergiler de görülebilir.
Gümrük Vergisi = Gümrük Kıymeti × GTİP'e Ait Oran
Aynı GTİP için oran, menşe ülkeye göre farklılaşabilir: üçüncü ülkelere uygulanan oran ile serbest ticaret anlaşmalı ülkelere uygulanan tercihli oran farklıdır. Oranlar Cumhurbaşkanı kararlarıyla değişebilir; her ithalatta güncel tarifeyi kontrol edin.
Adım 4: İlave Gümrük Vergisini (İGV) Kontrol Edin
İlave Gümrük Vergisi, İthalat Rejimi Kararı'na ek kararlarla belirli GTİP'ler ve belirli menşeler için gümrük vergisine ek olarak uygulanan bir vergidir. Tekstil, hazır giyim, ayakkabı, mobilya, bazı elektronik ve sanayi ürünleri gibi pek çok kalemde görülebilir.
İGV'nin özelliği, menşeye bağlı olmasıdır: Aynı ürün bir ülkeden geldiğinde İGV'ye tabi olurken, AB veya serbest ticaret anlaşması olan bir ülkeden uygun menşe/dolaşım belgesiyle geldiğinde farklı muamele görebilir. Listeler sık güncellendiği için İGV'nin uygulanıp uygulanmadığı her sevkiyatta ayrıca teyit edilmelidir. Ayrıca bazı mallarda dampinge karşı vergi gibi ticaret politikası önlemleri de bu aşamada devreye girer.
Adım 5: ÖTV Uygulanıyor mu?
ÖTV her mal için değil, ÖTV Kanunu'na ekli listelerde yer alan mallar için söz konusudur. Başlıca gruplar şunlardır:
- Akaryakıt ve enerji ürünleri (genellikle maktu, birim başına)
- Otomobil ve diğer motorlu taşıtlar (nispi oranlar)
- Alkollü içkiler ve tütün mamulleri
- Bazı dayanıklı tüketim ve lüks sayılan mallar (belirli elektronik ürünler, kozmetik vb.)
Nispi ÖTV'de matrah, kural olarak gümrük kıymeti ile ithalatta ödenen gümrük vergilerinin toplamıdır. ÖTV tutarı da KDV matrahına girer; bu nedenle ÖTV'li mallarda toplam vergi yükü belirgin biçimde artar.
Adım 6: İthalat KDV'sini Hesaplayın
KDV hesaplanan son vergidir, çünkü matrahı önceki tüm kalemleri içerir:
KDV Matrahı = Gümrük Kıymeti + Gümrük Vergisi + İGV + (varsa) ÖTV ve diğer vergi/harçlar + beyannamede yer almayan, tescile kadar yapılan giderler
KDV = KDV Matrahı × KDV Oranı
Genel KDV oranı %20'dir; bazı mallarda indirimli oranlar (%10 veya %1) uygulanır. İthalatta ödenen KDV, KDV mükellefi ithalatçı tarafından genel kurallara göre indirim konusu yapılabilir; yani gümrük vergisi ve İGV'den farklı olarak çoğu durumda kalıcı bir maliyet değil, nakit akışı yüküdür.
Varsayımsal Örnek: Adım Adım Hesaplama
Varsayımsal örnek: Aşağıdaki rakamlar yalnızca hesaplama sırasını göstermek için seçilmiş yuvarlak değerlerdir. Oranlar gerçek bir GTİP'e ait değildir; kendi ürününüz için TGTC'den güncel oranı kontrol etmelisiniz. Örnekte ÖTV'ye tabi olmayan, üçüncü bir ülkeden FOB şartıyla alınmış bir sanayi ürünü varsayılmıştır.
| Sıra | Kalem | Hesap | Tutar (USD) |
|---|---|---|---|
| 1 | Mal bedeli (FOB) | Fatura | 20.000 |
| 2 | Navlun (giriş yerine kadar) | Taşıma faturası | 1.800 |
| 3 | Sigorta | Poliçe | 200 |
| 4 | Gümrük kıymeti (CIF) | 1 + 2 + 3 | 22.000 |
| 5 | Gümrük vergisi (varsayımsal %X = %10) | 22.000 × %10 | 2.200 |
| 6 | İGV (varsayımsal %Y = %5) | 22.000 × %5 | 1.100 |
| 7 | ÖTV | Bu üründe yok | 0 |
| 8 | KDV matrahı | 4 + 5 + 6 + 7 | 25.300 |
| 9 | KDV (%20) | 25.300 × %20 | 5.060 |
| 10 | Toplam vergi | 5 + 6 + 7 + 9 | 8.360 |
Aynı varsayımsal ürünün, gümrük vergisi ve İGV'nin uygulanmadığı tercihli bir menşeden geldiğini düşünelim: KDV matrahı 22.000 USD, KDV 4.400 USD ve toplam vergi 4.400 USD olur. Fark, menşe belgesinin ne kadar önemli olduğunu gösterir. Gerçek beyannamede tüm tutarlar TL'ye çevrilerek hesaplanır ve küçük yuvarlama farkları oluşabilir.
Menşe ve Ticaret Anlaşmaları: Vergiyi Nasıl Etkiler?
Menşe, aynı GTİP'teki bir malın ödeyeceği vergiyi doğrudan değiştirir. Temel çerçeve şöyledir:
- AB / Gümrük Birliği – A.TR: Türkiye ile AB arasındaki Gümrük Birliği kapsamındaki sanayi ürünlerinde, AB'de serbest dolaşımda olan eşya A.TR dolaşım belgesi ile gümrük vergisinden muaf tutulabilir. A.TR bir menşe belgesi değil, serbest dolaşım belgesidir. Tarım ürünleri Gümrük Birliği kapsamında değildir; bunlarda ayrı tercihli rejimler ve farklı belgeler söz konusudur.
- Serbest Ticaret Anlaşmaları – EUR.1: Türkiye'nin STA imzaladığı ülkeler (EFTA ülkeleri ve çeşitli ikili anlaşmalar) menşeli ürünlerde, anlaşmanın menşe kurallarını karşılayan eşya için EUR.1 (veya anlaşmaya göre fatura beyanı / EUR-MED) ile indirimli ya da sıfır oran uygulanabilir.
- Üçüncü ülkeler: Tercihli anlaşması olmayan ülkeler menşeli mallarda TGTC'deki genel oran ve varsa İGV uygulanır.
Önemli bir ayrım: Malın yüklendiği ülke ile menşe ülkesi aynı olmak zorunda değildir. Örneğin AB'deki bir depodan sevk edilen ancak üçüncü bir ülkede üretilmiş bir ürün, belgeleri ve anlaşma kuralları uygun değilse tercihli orandan yararlanamayabilir. Tercihli menşe, vergiyi düşürebilir; ancak belge eksik, hatalı veya sonradan doğrulamada geçersiz çıkarsa ek vergi ve ceza riski doğar.
Güncel Oranlar Nereden Kontrol Edilir?
Oranlar karar ve tebliğlerle değiştiği için tek kaynak olarak eski bir tabloya veya internetteki genel hesaplayıcılara güvenmeyin. Kontrol için başvurulabilecek kaynaklar:
- Türk Gümrük Tarife Cetveli (TGTC): GTİP ve gümrük vergisi oranlarının resmi listesi.
- Ticaret Bakanlığı: Bakanlığın gümrük uygulamalarına ait sistemleri üzerinden GTİP bazında vergi, İGV ve önlem sorgulaması yapılabilir.
- İthalat Rejimi Kararı ve ekleri: İGV ve ticaret politikası önlemleri.
- ÖTV ve KDV mevzuatı: ÖTV listeleri ve indirimli KDV oranları.
- Gümrük müşaviri: Sınıflandırma ve menşe değerlendirmesinde son kontrol noktası.
Sık Yapılan Hatalar
- FOB bedeli üzerinden hesaplamak: Navlun ve sigorta eklenmezse vergi eksik hesaplanır; maliyet tahmini yanlış çıkar.
- Tedarikçinin HS kodunu aynen kullanmak: İlk 6 hane doğru olsa bile Türkiye'deki 12 haneli karşılık farklı oran ve önlemlere bağlı olabilir.
- İGV'yi gözden kaçırmak: Gümrük vergisi düşük görünen bir üründe İGV toplam yükü belirgin biçimde artırabilir.
- KDV'yi yalnızca mal bedeli üzerinden hesaplamak: KDV matrahı kıymet ve ödenen vergileri birlikte içerir.
- Menşe ile sevk ülkesini karıştırmak: A.TR veya EUR.1'in hangi koşulda geçerli olduğunu bilmeden tercihli oran varsaymak.
- Belgeleri sonradan tamamlamaya çalışmak: Menşe/dolaşım belgesinin sevkiyat öncesinde tedarikçiyle netleştirilmesi gerekir.
- Vergi dışı masrafları unutmak: Liman, antrepo, ardiye ve müşavirlik gibi kalemler vergi değildir ama birim maliyete girer.
Navlun tarafını doğru planlamak da kıymeti doğrudan etkiler. Deniz yüklerinde FCL ve LCL seçimi, navlun tutarını ve dolayısıyla vergi matrahını değiştirir.
KEY Forwarding ile Gümrük Maliyetinizi Önceden Netleştirin
KEY Forwarding, 2005'ten beri İstanbul merkezli olarak uluslararası taşımacılık ve gümrükleme hizmeti veriyor. Sevkiyat öncesinde GTİP, menşe belgesi ve kıymet unsurlarını birlikte gözden geçirmek, sürpriz maliyetleri azaltır. Gümrükleme hizmetimiz hakkında bilgi alabilir veya genel çerçeve için gümrükleme rehberimizi inceleyebilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Gümrük vergisi nasıl hesaplanır?
Önce malın GTİP kodu belirlenir, ardından mal bedeline navlun ve sigorta eklenerek gümrük kıymeti bulunur. Kıymet, GTİP'e ait oranla çarpılarak gümrük vergisi hesaplanır; varsa İGV ve ÖTV eklenir, son olarak KDV hesaplanır.
Gümrük vergisi FOB mu CIF mi üzerinden hesaplanır?
Türkiye'de ithalatta vergiler CIF esasına göre, yani malın Türkiye gümrük bölgesine giriş yerine kadar olan navlun ve sigorta dahil değeri üzerinden hesaplanır. FOB alımlarda navlun ve sigorta kıymete eklenir.
İthalatta KDV oranı kaç?
İthalatta genel KDV oranı %20'dir; bazı mallarda %10 veya %1 gibi indirimli oranlar uygulanır. KDV, gümrük kıymeti ile ithalatta ödenen gümrük vergisi, İGV ve ÖTV gibi vergilerin toplamı üzerinden hesaplanır.
İlave Gümrük Vergisi (İGV) nedir?
İGV, İthalat Rejimi Kararı'na ek kararlarla belirli GTİP'ler ve menşeler için gümrük vergisine ek olarak alınan vergidir. Uygulanıp uygulanmadığı ürüne ve menşe ülkeye göre değişir; listeler güncellenebildiği için her ithalatta kontrol edilmelidir.
AB'den gelen ürünlerde gümrük vergisi ödenir mi?
Gümrük Birliği kapsamındaki sanayi ürünlerinde, AB'de serbest dolaşımda olan eşya A.TR belgesiyle gümrük vergisinden muaf tutulabilir; KDV ise ödenir. Tarım ürünlerinde ve belgesiz gönderilerde farklı oranlar uygulanabilir.
GTİP kodumu nereden öğrenebilirim?
GTİP, Türk Gümrük Tarife Cetveli üzerinden malın niteliğine göre belirlenir. Sınıflandırma tartışmalıysa Ticaret Bakanlığı'ndan Bağlayıcı Tarife Bilgisi istenebilir veya bir gümrük müşavirinden destek alınabilir.
Gümrük vergisi online hesaplanabilir mi?
Genel hesaplama araçları fikir verebilir, ancak İGV, ticaret politikası önlemleri ve menşe koşullarını her zaman yansıtmayabilir. Kesin tutar için güncel tarife sorgulaması ve müşavir kontrolü gerekir.
Yükünüz İçin Ücretsiz Teklif Alın
Uluslararası taşımacılık ve lojistik ihtiyaçlarınız için hemen bizimle iletişime geçin.
Teklif Al →
